Αποσυγκέντρωση ή αποκέντρωση;
Ο Χάρης Δούκας και ο Μιχάλης Κατρίνης στις θέσεις που έχουν εκφράσει αναφέρονται ρητά στην αποκέντρωση.
Για τον Ν. Ανδρουλάκη δεν συζητάμε διότι, ό,τι και να επαγγέλλεται εφάρμοσε στην πράξη το πλέον συγκεντρωτικό μοντέλο εξουσίας.
Εξάλλου, είναι ο μόνος πρόεδρος που ακόμα και σήμερα δεν λειτούργησε Τομέα Αυτοδιοίκησης. Παρά τις επισημάνσεις των δημάρχων από όλη την Ελλάδα, αρνήθηκε να δημιουργήσει Τομέα Αυτοδιοίκησης.
Γιατί ο Π. Γερουλάνος επέλεξε να σταθεί απέναντι στην ιστορική θέση του ΠΑΣΟΚ;
Σε μια διακήρυξη 27 σελίδων με τίτλο «Αναγέννηση», η κυρίαρχη κεντρική πολιτική θέση που αναδεικνύεται είναι η αποσυγκέντρωση.
Η αποσυγκέντρωση εμφανίζεται σε κάθε σελίδα ως λύση για κάθε πρόβλημα.
Γιατί όμως αποσυγκέντρωση και όχι αποκέντρωση που αποτελεί την ιστορία του ίδιου του ΠΑΣΟΚ και την μεγάλη παρακαταθήκη του Ανδρέα Παπανδρέου;
Γιατί αγνοεί και το Σύνταγμα της Ελλάδας που ορίζει ως Συνταγματική υποχρέωση την αποκέντρωση;
Να θυμίσουμε εδώ ότι πολλοί συνταγματολόγοι κρίνουν αντισυνταγματική την καθυστέρηση και τις παλινωδίες στην ολοκλήρωση της αποκέντρωσης στη χώρα μας.
Ο ορισμός της αποκέντρωσης σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ
Ο ορισμός που δίνει στην αποκέντρωση ο ΟΟΣΑ θεωρείται από τους πλέον έγκυρους όχι μόνο γιατί λαμβάνει υπόψη του τα διεθνή στοιχεία των κρατών μελών του, αλλά και γιατί συνάδει με τον Ευρωπαϊκό Χάρτη της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και τις γενικές κατευθυντήριες γραμμές της UN – Habitat, για την ενδυνάμωση των τοπικών αρχών.
Ο ορισμός αυτός είναι:
« Η αποκέντρωση συνίσταται στη μεταφορά εξουσιών, αρμοδιοτήτων και πόρων από την κεντρική κυβέρνηση στους ΟΤΑ, οι οποίες ορίζονται ως νομικές οντότητες εκλεγμένες με καθολική ψηφοφορία και με κάποιο βαθμό αυτονομίας»
Με βάση τον ορισμό του ΟΟΣΑ οι ΟΤΑ διοικούνται από πολιτικούς φορείς και διαθέτουν τα δικά τους περιουσιακά στοιχεία και προσωπικό. Μπορούν να αυξήσουν τα έσοδα τους από ίδιους πόρους, όπως οι φόροι, τα τέλη, τα έσοδα κινητής και ακίνητης περιουσίας και διαχειρίζονται τον δικό τους προϋπολογισμό. Οι ΟΤΑ έχουν επίσης συγκεκριμένη εξουσία λήψης αποφάσεων διαθέτοντας το δικαίωμα να θεσπίζουν και να επιβάλλουν γενικές ή συγκεκριμένες αποφάσεις.
Είναι φανερό ότι σε αυτόν τον ορισμό, η αποκέντρωση δεν αφορά μόνο στη μεταβίβαση αρμοδιοτήτων και πόρων. Πρόκειται για την αναμόρφωση των σχέσεων μεταξύ της κεντρικής κυβέρνησης και των άλλων βαθμίδων δημόσιας διοίκησης.
Αποκέντρωση και Αποσυγκέντρωση
Η αποκέντρωση και η αποσυγκέντρωση χρησιμοποιείται, από ορισμένους, εναλλακτικά και προκαλείται σύγχυση.
Ωστόσο, σύμφωνα με τον Δρ. Οικονομικών ΤΑ, Ράλλη Γκέκα, με ανάλυσή του το 2019 και την δημοσίευση από την ΚΕΔΕ, είναι σημαντικά διαφορετικές έννοιες.
Στην πρώτη περίπτωση, υπάρχει μεταφορά αρμοδιοτήτων, πόρων και εξουσίας από το κεντρικό κράτος στις εκλεγμένες ΤΑ.
Στη δεύτερη περίπτωση, υπάρχει μια χωρική μετατόπιση της διαχείρισης από την κεντρική κυβέρνηση στις μονάδες που είναι εγκατεστημένες σε περιοχές (χωρική διοίκηση της κεντρικής κυβέρνησης, υπουργικά τμήματα, τοπικές υπηρεσίες κ.λπ.). Αυτές οι υπηρεσίες είναι μέρος της εθνικής διοίκησης και αντιπροσωπεύουν την κεντρική κυβέρνηση σε εδαφικό επίπεδο.
Σε αντίθεση με την ΤΑ, οι αποκεντρωμένες κρατικές υπηρεσίες είναι ένα ιεραρχικό μέρος του επιπέδου της κεντρικής κυβέρνησης.
Στην πράξη, η διάκριση μεταξύ συστημάτων αποκέντρωσης και αποσυγκέντρωσης είναι μια πρόκληση διαφορετικών συστημάτων. Σε πολλές χώρες συνυπάρχουν αποκεντρωμένα και αποσυγκεντρωτικά συστήματα, όπως στην Εσθονία, τη Φινλανδία, τη Γαλλία, την Ιταλία, την Πολωνία και τη Σουηδία.
Στη χώρα μας κλασσικό παράδειγμα αποσυγκέντρωσης είναι οι Γενικές Γραμματείες Αποκεντρωμένης Διοίκησης. Και μόνο ο τίτλος τους οδηγεί σε παρανοήσεις. Υπενθυμίζεται ότι ο θεσμός αυτός δημιουργήθηκε από τον «Καλλικράτη» για να μεταφερθούν οι κρατικές εκείνες αρμοδιότητες (δάση υδατικοί πόροι κλπ), που σύμφωνα με το Σύνταγμα, δεν μπορούσαν να αποκεντρωθούν στις αιρετές περιφέρειες και τους δήμους.
Ο ΟΟΣΑ επισημαίνει ότι σε ορισμένες χώρες, η συνύπαρξη αποκεντρωμένων και αποσυγκεντρωμένων συστημάτων δημιουργεί ένα περίπλοκο σύστημα διακυβέρνησης. Αυτό μπορεί να είναι πολύ συγκεχυμένο, ιδιαίτερα στο επίπεδο κατανομής των αρμοδιοτήτων, με αποτέλεσμα να προκαλείται ένταση και να μειώνεται η διαφάνεια και η υπευθυνότητα στη διαχείριση.
Ο όρος αποσυγκέντρωση παραπέμπει σε διαφορετικό οικονομικό μοντέλο. Αποδυναμώνει την κοινωνική οικονομία και την ενίσχυση των μικρομεσαίων.
Ένα παράδειγμα που γίνεται αμέσως κατανοητό είναι ότι την ενεργειακή δημοκρατία μπορούν να αναπτύξουν φορείς αυτοδιοίκησης και άλλοι κοινωνικοί φορείς. Όχι όμως το κράτος, έστω αποσυγκεντρωμένο.
Ο όρος αποσυγκέντρωση παραπέμπει σε διαφορετικό μοντέλο δημοκρατίας.
Η λογοδοσία, η διαφάνεια, η διαύγεια και ο έλεγχος μεταφέρονται στο κεντρικό επίπεδο. Σε αντίθεση με την αποκέντρωση που μπορεί να ασκείται δημοκρατική συμμετοχή, έλεγχος και διαφάνεια στο βασικό κύτταρο της δημοκρατίας.
Γιατί επιλέχθηκε, επομένως, ο όρος αποσυγκέντωση που αφορά μια χωρική κατανομή διαχείρισης της κεντρικής εξουσίας, από τον όρο αποκέντρωση που αποτελεί την ιστορική προσπάθεια του ΠΑΣΟΚ για την μεταφορά πόρων, εξουσίας και αρμοδιοτήτων στην Τοπική Αυτοδιοίκηση;
Υπάρχει τάση για ιδεολογική μετατόπιση από την ιστορική θέση του Ανδρέα Παπανδρέου και του ΠΑΣΟΚ προς ένα πιο συγκεντρωτικό μοντέλο κεντρικής εξουσίας;
Πρόκειται για λάθος ή για αλλαγή φυσιογνωμίας;
Στην περίπτωση λάθους θα χρειαστεί η διόρθωση ολόκληρης της διακήρυξης. Την απάντηση μπορεί να δώσει μόνο ο ίδιος ο εκφραστής αυτής της διακήρυξης.
